Artikel 31 K.O., de kerkorde en gewetensvrijheid

In het Tijdschrift voor Religie, Recht en Beleid verschenen artikelen van De Hek en Zondag enerzijds en Pel anderzijds over de rechtspositie van de CGK. Dit artikel stelt dat Pels benadering van het gereformeerd kerkrecht inzake de roepende kerk Hoogeveen fundamenteel onjuist is. Ook de visie van de Rijnsburggroep wordt vanuit kerkrechtelijk oogpunt bekritiseerd, omdat zij zich ten onrechte onttrekt aan gemaakte afspraken.

Naar aanleiding van eerdere Vrije-Interpretaties die te maken hebben met de vraag op welke wijze alsnog een roepende kerk kan worden aangewezen, zijn er meerdere vragen gekomen, waaruit blijkt dat het onderwerp als ingewikkeld wordt ervaren. Er is onduidelijkheid daardoor. In Vrije-Interpretaties wordt er uitgegaan van het feit dat bij het aanwijzen van een roepende kerk de betrokkenheid van de burgerlijke rechter noodzakelijk is. I

Gisteren vond de bijeenkomst plaats in Rijnsburg waar 71 plaatselijke CGK-kerken de eerste stap hebben gezet naar de zuivering van de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland; ook al zeggen zijzelf dat het niet zo is. Er worden namelijk mooie bezweringsformules gebruikt, zoals de bewering dat de kerkelijke structuren weer moeten worden opgebouwd, maar niet slechts op basis van de drieslag, Schrift, belijdenis en kerkorde, maar op basis van het kwartet Schrift, belijdenis, kerkorde en synodale besluiten.

Op de website van Christelijk Gereformeerd Beraad wordt de stand van zaken van het CGK-kerkverband in vraag- en antwoordvorm weergegeven. Daarbij heeft het er kennelijk geen enkele moeite mee om kerkrechtelijke onzin uit te kramen om daarmee mensen doelbewust een rad voor de ogen te draaien.. Het is schijnheilig gebazel dat niets met gereformeerd kerkrecht van doen heeft, maar de wanorde doelbewust probeert te legitimeren, terwijl het de vrede in de kerken op geen enkele wijze dient, integendeel

Het is droevig gesteld met de Christelijke Gereformeerde Kerken. Een generale synode die haar taak heeft verzaakt om een roepende kerk aan te wijzen, heeft het kerkverband opzettelijk laten ontsporen. Het verwijt van de rechterflank dat de linkerflank het kerkverband zou hebben opgeblazen, omdat zij zich niet aan gezamenlijk door het kerkgenootschap genomen besluiten houdt, is onterecht. Een meerderheid die het besluit ViA neemt waarvan zij wist althans kon weten dat de minderheid dat niet kan dragen, kan zich niet verschuilen achter de vastheid en bondigheid van dat besluit.

De generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken heeft op haar één na laatste zittingsdag besloten haar vergadering definitief te sluiten zonder het aanwijzen van een roepende kerk voor het samenroepen van de volgende generale synode. Uit mediaberichten valt op te maken dat daaruit wordt geconcludeerd dat het Christelijke Gereformeerde kerkverband zou zijn opgehouden te bestaan. Ook zijn er her en der geluiden van initiatieven vanuit plaatselijke kerken om zelf een roepende kerk aan te wijzen en daarvoor onder de zusterkerken steun te verwerven. Zodra een meerderheid van kerkenraden eraan meewerkt, zou dan de CGK Hoogeveen de roepende kerk zijn. Het is een sympathiek initiatief, maar het is de vraag of er een meerderheid van kerkenraden voor zal zijn. Hoewel het convent van april 2024 daarvoor wel een bemoedigende aanwijzing geeft, is het dan de vraag of het voldoende legitiem is. Wellicht dat een andere aanpak meer rechtszekerheid geeft en veel gedoe op termijn kan voorkomen. 

Het was de bedoeling om na de Vrije-Interpretatie: ‘Moderamen kiest tóch voor vrede’ geen nieuwe Vrije-Interpretatie meer te publiceren over de generale synode voor 3 juni 2025. Dat veranderde echter door een reactie op de laatste Vrije-Interpretatie. Daarin werd gewezen op gebeurtenissen bij de classis Den Haag, die in verband kunnen worden gebracht met en relevant zijn voor de ontwikkelingen ter synode, in het bijzonder ten aanzien van het revisieverzoek. Die gebeurtenissen kunnen als verontrustend worden aangemerkt. Tijdens de classisvergadering in Den Haag weigerden namelijk een aantal predikanten mee te doen aan een stemming over de afvaardiging naar de Particuliere Synode in verband met de situatie in het kerkverband.

Nadat het moderamen van de generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken in eerste instantie had laten weten, om meerdere redenen zoals beschreven in de vorige Vrije-Interpretatie, niet te willen voorleggen aan de synode, is het moderamen op zijn standpunt teruggekomen. Dat stemt tot dankbaarheid. Niet in de minste plaats omdat ook het moderamen mijn motief voor het revisieverzoek onderschrijft, namelijk dat het revisieverzoek is ingegeven door het belang ‘om tot het uiterste de vrede in de kerken te dienen’. 

Inmiddels heeft het moderamen van de synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken afwijzend gereageerd op het op 19 mei 2025 ingediende revisieverzoek. Uit de motivering om het revisieverzoek niet in behandeling te nemen als moderamen blijkt dat het moderamen aan het synodebesluit van 28 maart 2025 vasthoudt ondanks dat het besluit in strijd is met geldend kerkrecht. De motivering van het moderamen is ondeugdelijk, ondermaats en een moderamen onwaardig. Dat laat onverlet de oproep aan het moderamen om zelf met een voorstel te komen voor de vergadering van 3 juni 2025 dat erin resulteert dat de synode in overeenstemming met haar Huishoudelijk Reglement de agenda afwerkt zoals te doen gebruikelijk is. Dat is in het belang van de direct betrokkenen en in het belang van het kerkgenootschap in het algemeen. 

In de Vrije-Interpretatie ‘onbehoorlijk kerkelijk bestuur’ is het synodebesluit van de Christelijke Gereformeerde Kerken van 28 maart 2025 bekritiseerd, omdat het besluit in strijd is met het kerkorde en fundamentele  (rechts)beginselen. De synode handelt daarmee onbehoorlijk, omdat zij, met haar besluit, kerkelijke bestuurlijke wanorde creëert. Een synode die kerken oproept om terug te keren naar de bedding van de besluiten die zij voor vast en bondig houden, handelt niet geloofwaardig door zelf een besluit te nemen dat in strijd is met het gereformeerde kerkrecht, in het bijzonder de kerkorde, maar ook haar eigen Huishoudelijk Reglement. Dat is niet in het belang van het behoud van de eenheid van het kerkverband. Daarom is er op 19 mei 2025  formeel een revisieverzoek tegen dit besluit bij het moderamen ingediend. Met dit revisieverzoek wordt beoogd dat het besluit van 28 maart 2025 door de synode wordt herroepen. 

Nadat de tumultueuze derde vergaderweek van de generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken was afgelopen, stuurde het moderamen van de synode een dramatische brief met de mededeling dat de synode met lege handen zou staan en deed  daarbij de oproep tot verootmoediging. Nadien is het stil gebleven vanuit het moderamen en verkeren de kerken, ongeveer 67.000 leden, in het ongewisse wat de synode in de komende vergaderweek (3 t/m 6 juni) zal gaan doen. Wat tot nu toe niet gebleken is, is dat het moderamen iets doet met verzoeken, adviezen, suggesties en ideeën die vanuit de kerken hem bereiken. En dat is jammer en teleurstellend omdat het moderamen zelf zegt met lege handen te staan. Dan zou je verwachten dat het moderamen open staat voor inbreng van buiten de synode, omdat die mogelijke oplossingsrichtingen geeft, die tot op heden bij  het moderamen nog niet was opgekomen.

De bestuurlijke chaos binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken is, met het laatste besluit van de generale synode voordat de vergadering sloot, nog groter geworden dan zij al was. Met het laatste besluit heeft de meerderheid van de afgevaardigden ter synode haar machtswoord uitgesproken. Het besluit getuigt van onbehoorlijk bestuur omdat het in strijd is met de beginselen van gereformeerd kerkrecht, de kerkorde en is onzorgvuldig geformuleerd. Het besluit veroorzaakt bestuurlijke chaos wat op zichzelf al onbehoorlijk is. Met het besluit wordt een mogelijke kerkscheuring geforceerd. 

In het Reformatorisch Dagblad van 8 oktober 2022  brengt ds Van Vulpen in zijn opiniebijdrage onder meer naar voren dat vrijwel elke kerkenraad die vrouwen als ambtsdrager heeft bevestigd hierop zou zijn aangesproken door revisie en appel.