Bevoegd handelen

In Vrije-Interpretatie ‘ondeugdelijk fundament’[1] is aangetoond dat de synodebesluiten van 28 maart 2025 en 3 juni 2025 van de generale synode Rijnsburg-Nunspeet niet rechtsgeldig zijn en daarom niet voor vast en bondig kunnen worden gehouden. Voor zover de Rijnsburggroep zich op die besluiten beroept ter rechtvaardiging van haar handelen, is dat ongegrond. Dat is reden om terug te keren binnen de boezem van de CGK. Echter, naast het feit dat de besluiten niet voor vast en bondig kunnen worden gehouden, stelt de Rijnsburggroep zich op het standpunt dat de aanwijzing van de roepende kerk Hoogeveen legitimiteit mist. Zij stelt zich op het standpunt dat de generale synode de exclusieve bevoegdheid heeft om een roepende kerk aan te wijzen. Nu de generale synode dat heeft nagelaten, kan er niet door deputaten vertegenwoordiging een roepende kerk worden aangewezen, omdat die daartoe niet bevoegd is. Wie echter kerkrecht beschouwt als vredesrecht kan niet volhouden dat de generale synode Hoogeveen niet wettig zou zijn, integendeel. Juist de wettigheid van de generale synode Hoogeveen, die weliswaar op bijzondere wijze tot stand is gekomen, roept de voltallige CGK op om alles op alles te zetten om de vrede met elkaar te zoeken en te bewaren. Nu de Rijnsburggroep volhardt in haar opvatting dat de generale synode Hoogeveen niet wettig zou zijn, vereist dat een weerlegging van haar argumenten met als doel haar ervan te overtuigen dat zij zich behoort te voegen binnen de CGK die samenkomt in de generale synode Hoogeveen.

Bevoegdheid synode 
Toegegeven, de aanwijzing van de roepende kerk voor een volgende generale synode is inderdaad in artikel 50 K.O. toevertrouwd aan de generale synode.[2] Dit betekent dat die bevoegdheid niet toekomt aan plaatselijke kerken noch aan plaatselijke kerken die zich verenigen in vergaderingen van kerken. Aan deze kerken is namelijk die bevoegdheid niet toegekend in de kerkorde; de CGK-kerken hebben uitsluitend gezamenlijk afgesproken dat die bevoegdheid is toebedeeld aan de generale synode. De ratio van de afspraak dat de generale synode de roepende kerk aanwijst is zowel logisch als praktisch. Doordat de generale synode, rechtsgeldig bijeen en gebruikmakend van haar verplichting, de roepende kerk aanwijst, is de continuïteit van het kerkgenootschap gewaarborgd. Met het besluit van de aanwijzing van de roepende kerk, krijgt de roepende kerk ook de bevoegdheid om de kerken in de generale synode vertegenwoordigd bijeen te roepen. En het al dan niet aanwijzen is geen facultatieve mogelijkheid, een bevoegdheid waarvan de generale synode wel of geen gebruik van kan maken, maar een formele en dwingende opdracht. Zij laat daarom aan de generale synode geen discretionaire ruimte. En ook dat is op zichzelf logisch. De gedachte is dat het kerkverband een duurzame samenwerking impliceert van de gezamenlijke kerken. Feit is dat de generale synode Rijnsburg-Nunspeet geen besluit heeft genomen om het kerkgenootschap te ontbinden.[3]

Verzuim hersteld 
Als vervolgens de generale synode verzuimt om aan het einde van de vergadering een roepende kerk aan te wijzen, roept dat de vraag op hoe dat verzuim kan worden hersteld. Het was om die reden dat destijds de CGK Broeksterwoude (Petrusgemeente) in eerste instantie via minnelijk overleg en in later door middel van een kort geding alsnog wilde bereiken dat de generale synode zelf de roepende kerk Hoogeveen zou aanwijzen. Tijdens de openbare mondelinge behandeling van het kort geding drong de voorzieningenrechter er ook bij deputaten vertegenwoordiging op aan om ervoor te zorgen dat de generale synode alsnog de roepende kerk zou aanwijzen.[4] Naar aanleiding hiervan hebben de deputaten zelf ervoor gekozen om als deputaatschap de roepende kerk Hoogeveen aan te wijzen. Merkwaardig is dat het deputaatschap in zijn brief van 15 september 2026 suggereert dat het zelf geen roepende kerk wilde aanwijzen, maar daarvoor eerst ‘het kort geding’ wilde afwachten. Van afwachten was geen sprake, integendeel; deputaten gingen tijdens de mondelinge behandeling vol verweer voeren, ondanks het feit dat experts aangaven dat het deputaatschap zelf een roepende kerk kon aanwijzen. Pas toen tijdens de mondelinge behandeling bleek dat de voorzieningenrechter van plan was de vordering toe te wijzen en aandrong om alsnog een roepende kerk aan te wijzen, hebben zij ervoor gekozen om zelf de roepende kerk aan te wijzen. Die keuze was weldegelijk een vrijwillige keuze, want ze hadden ook kunnen wachten met de aanwijzing tot na de uitspraak. Als deputaten meenden wat zij schreven, hadden zij er ook voor kunnen kiezen om helemaal geen ‘juridisch gevecht’ aan te gaan door bijvoorbeeld geen verweer te voeren en het aan te laten komen op een uitspraak van de voorzieningenrechter. Die keuze is echter bewust niet gemaakt.

Wettige constitutie 
Een van de redenen van vier deputaten om af te treden zou het feit zijn dat zij niet zouden beschikken over het mandaat om een synodebesluit ongedaan te maken. Dat is minst genomen een merkwaardig argument. Daarvoor is van belang dat de CGK Broeksterwoude de generale synode heeft gedagvaard (en niet deputaten vertegenwoordiging). Voorafgaande aan de dagvaarding heeft de CGK Broeksterwoude een voorwaardelijk revisieverzoek ingediend bij de generale synode. Daardoor werd het besluit van 3 juni 2025 opgeschort. Naast het feit dat het besluit van 3 juni 2025 niet voor vast en bondig kan worden gehouden, omdat het in strijd is met de kerkorde en daarom niet rechtsgeldig kan zijn, heeft de opschortende werking tot gevolg dat het besluit geen effect meer heeft zolang de revisieprocedure gaande is. Het onmiddellijke gevolg hiervan was dat de generale synode niet is gesloten op 3 juni 2025. Om die reden heeft de CGK Broeksterwoude gevorderd dat de generale synode weer bij elkaar zou worden geroepen. Nadat de deputaten vertegenwoordiging alsnog de roepende kerk Hoogeveen hebben aangewezen, heeft de voorzieningenrechter die vordering afgewezen, maar wel uitvoerig gemotiveerd waarom deputaten bevoegd waren om de CGK Hoogeveen als roepende kerk aan te wijzen. Vervolgens heeft elke particuliere synode zes dienaren des Woords en zes ouderlingen en een diaken afgevaardigd naar de generale synode Hoogeveen. Er zijn geen revisieverzoeken gekomen op die besluiten tegen de afvaardiging vanuit de verschillende particuliere synoden, zodat die besluiten vast en bondig en niet opgeschort zijn. Dit impliceert dat de particuliere synoden de door deputaten vertegenwoordiging aangewezen roepende kerk hebben aanvaard. De particuliere synoden hebben gebruikgemaakt van de aan hen toekomende bevoegdheid. De afgevaardigden reizen vervolgens af met wettige en onbetwiste geloofsbrieven. Zodra deze brieven bij de opening van de Generale Synode worden onderzocht en goedgekeurd, is de wettige constitutie van de generale synode een onomkeerbaar feit. En daarmee zijn alle CGK-kerken van de CGK samengekomen in de generale synode, inclusief de Rijnsburggroep. Voor de betwisting van de legitimiteit van de generale synode is dan ook geen plaats. De huidige vergadering van de generale synode kan vervolgens -uiteraard na bespreking[5]- bij besluit de handelingen van deputaten vertegenwoordiging goedkeuren waarmee zij de aanwijzing door de deputaten vertegenwoordiging van de CGK Hoogeveen als roepende kerk bekrachtigt. Tevens kan zij uitspreken dat zij de generale synode Rijnsburg-Nunspeet voor gesloten houdt. Daarnaast kan zij de revisieverzoeken tegen de besluiten van 28 maart en 3 juni 2025 behandelen en gegrond verklaren. Het is ook goed dat de generale synode de besluiten van 28 maart en 3 juni 2025 herroept, omdat zij aantoonbaar in strijd zijn met de kerkorde.

Vrede zoeken 
Her en der klinkt het verwijt dat deze benadering formalistisch is, maar dat is geenszins het geval of de bedoeling. Dat het wellicht formalistisch overkomt, kan zo zijn, maar de bedoeling is dat de wanorde plaatsmaakt voor vrede. Vrede betekent niet op voorhand koek en ei, want dat er grote meningsverschillen zijn, die ogenschijnlijk en naar de mens gesproken onoplosbaar lijken, valt moeilijk te ontkennen. Om vrede te bereiken, moet de wanorde worden opgeheven en daarvoor is het nodig om het kerkrecht toe te passen. Door het kerkrecht als vredesrecht in te zetten, kunnen wanordelijkheden wijken voor vrede. Vervolgens zullen de kerken samengekomen in de generale synode dan opnieuw met elkaar in gesprek moeten over de ontstane crisis. Dat zijn de kerken, samengekomen in de generale synode, niet alleen aan elkaar, maar  bovenal aan hun Heer verplicht. Samen zoeken naar de weg van de vrede. Dat het kan, maakt de apostel Paulus duidelijk in zijn brief aan Efeze waarin hij de heiligen oproept om zich in te spannen om, door de samenbindende kracht van de vrede, de eenheid te bewaren die de Geest geeft.[6] Dat is wat er van de afgevaardigden wordt gevraagd. En die inspanning kost ongetwijfeld energie, want dat is inherent aan inspanning verrichten, maar is de moeite waard, omdat het de door de Heilige Geest geschonken eenheid doet bewaren. Concreet betekent dit dat de afgevaardigden zich moeten beraden of de genomen besluiten over ViA en in mindere mate homoseksualiteit voldoende recht doen aan de vrede. Besluiten die de plaatselijke saamhorigheid, eenheid en het geloof in God niet bevorderen, zoals artikel 32 NGB dat verwoordt, zijn onder kritiek te stellen omdat zij in conflict komen met de tenzij-bepaling van artikel 31 K.O.. Het koste wat kost willen handhaven van besluiten levert zomaar strijd op met wat de kerken zelf belijden, namelijk dat synodebesluiten nooit gelijkgesteld mogen worden aan Gods Woord. Daarbij moet de focus liggen op de missio Dei die handen en voeten krijgt in de plaatselijke gemeenten. Dat vraagt discipline en verdraagzaamheid en ook dat de kerken elkaar geen onnodige lasten opleggen. Dat vraagt om geduld en een lange adem, maar dat is niet teveel gevraagd, want de Heer van de kerk heeft zelf bewezen dat Hij genadig en barmhartig is en onnoemelijk veel geduld met ons heeft, omdat hij ons tot het uiterste liefheeft. Verdraagzaamheid is niet hetzelfde als gedogen, want verdraagzaamheid vindt haar voedingsbodem in de liefde.[7] Verdraagzaamheid is een inspanning om door de samenbindende kracht van de vrede de eenheid te bewaren. En het is die liefde die alles overwint, omdat Jezus zelf de overwinning door die liefde heeft behaald.[8] Het is die liefde die de kerken bij elkaar brengt; het is diezelfde liefde die opnieuw de oproep doet uitgaan naar de Rijnsburggroep om zich te voegen in de vergadering van de generale synode om verdere wanorde te voorkomen, want onze God is geen God van wanorde, maar van vrede.
________________
[1] https://vrije-interpretatie.nl/ondeugdelijk-fundament
[2] artikel 50 K.O. bepaalt o.a.: Aan het einde van de vergadering zal een kerk worden aangewezen om de volgende synode samen te roepen.
[3] De vraag is daarbij ook op grond van welke bevoegdheid de generale synode namens alle kerken het kerkverband kan beëindigen door een ontbindingsbesluit te nemen. prof. mr. Zondag en mr. De Hek achten een dergelijk besluit mogelijk. 
[4] Meijer, H. (2025b, augustus 26). Dringend advies van rechter aan synodebestuur CGK: beleg nieuwe synode om schade te beperken. Nederlands Dagblad. https://www.nd.nl/geloof/protestant/1280687/dringend-advies-van-rechter-aan-synodebestuur-cgk-beleg-nieuw
[5] waarbij het opvallend is dat de revisanten niet door de generale synode worden gehoord op hun revisieverzoek, terwijl de IRRA daarvoor wel een mogelijkheid geeft. In het kader van de beginselen van een goede procesorde, in het bijzonder hoor en wederhoor zouden revisanten standaard moeten worden gehoord door de commissie of de generale synode zelf.
[6] Efeze 4:3
[7] Efeze 4:2
[8] Romeinen 8:37